O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalari interaktiv ma’lumotnomasi konsepsiyasi

Holati: maqsadli mahsulotni tavsiflovchi ishchi konsepsiya; bu mavjud funksiyalar ro‘yxati emas.
Asl hujjat sanasi: 2026-yil 6-sentabr
Tarjima sinxronlangan sana: 2026-yil 17-sentabr
Mahsulot tillari: rus, o‘zbek va ingliz

1. Loyihaning maqsadi

Loyiha — O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalari va ta’lim dasturlarining yagona ko‘p tilli ma’lumotnomasi. U abituriyentga dastur topish, o‘qish shartlarini tekshirish, variantlarni taqqoslash va rasmiy hujjat topshirish kanaliga o‘tishda yordam berishi kerak.

Bu OTMlar uchun ham ish maydonidir. Vakolati tasdiqlangan vakil o‘z muassasasi sahifasini yangilaydi va kiritgan o‘zgarishlari uchun javob beradi. Platforma administratori muassasalar va vakillarni tasdiqlaydi, manbalarni nazorat qiladi, bahsli tahrirlarni ko‘rib chiqadi va xavfsizlikni boshqaradi.

Hamkorlik modeli OTMlarning professional tarmog‘iga o‘xshaydi, biroq ommaviy qism avvalo ma’lumotnoma bo‘lib qoladi. Maqsadli modelda muassasa sahifalari, tasdiqlangan vakillar, yangiliklar va tadbirlar, abituriyent profillari, saralanganlar, taqqoslash va obunalar ko‘zda tutilgan.

2. Asosiy tamoyillar

1. Dastur reklama tavsifidan muhimroq. Abituriyent aniq dasturlarning malakasi, tili, shakli, shahri, narxi, grantlari, muddatlari va talablarini taqqoslaydi.
2. Har bir faktning manbasi bor. Narx, hujjat topshirish muddati, kirish talabi, litsenziya va boshqa o‘zgaruvchan ma’lumotlar uchun manba, tekshirish sanasi va mas’ul muharrir saqlanadi.
3. Rasmiy va tahririy ma’lumotlar ajratiladi. OTMning oddiy muharriri huquqiy maqom yoki litsenziyani o‘zgartirmaydi. Tasdiqlangan vakil kampus tavsifi, fotosuratlar, aloqalar va tadbirlarni yangilashi mumkin.
4. O‘zgarishlar shaffof va qaytariladigan bo‘ladi. Tizim versiya, muallif, vaqt va sababni saqlaydi, tahrirlarni solishtirish va qaytarishga imkon beradi.
5. Uchala til teng huquqli. Interfeys matnlari lokalizatsiya fayllarida, OTM va dastur tarjimalari bazada saqlanadi. Asl til, tarjima holati va yangilanish sanasi ko‘rsatiladi.
6. Shaxsiy ma’lumotlar eng kam miqdorda yig‘iladi. Abituriyent profilida tanlangan funksiyalar uchun zarur ma’lumotlargina bo‘ladi. Vakillarning ichki aloqa ma’lumotlari alohida roziliksiz e’lon qilinmaydi.
7. Ma’lumotnoma rasmiy qabul tizimini almashtirmaydi. Rasmiy tizim bilan integratsiyagacha platforma tekshirilgan ma’lumotni ko‘rsatadi va rasmiy qabul kanaliga yo‘naltiradi.

3. Foydalanuvchilar va huquqlar

Mehmon

Ro‘yxatdan o‘tmasdan OTM va dasturlarni qidiradi, filtrlar, xarita va taqqoslashdan foydalanadi, ma’lumot o‘qiydi.

Abituriyent

Profil yaratadi, dastur va taqqoslashlarni saqlaydi, OTMlarga obuna bo‘ladi, muddatlar bo‘yicha eslatmalar oladi va belgilangan ommaviy kanal orqali savol beradi. Birinchi versiyada baholar va shaxsiy hujjatlar kabi nozik ma’lumotlar kerak emas.

OTM vakili

Faqat o‘ziga biriktirilgan muassasa va dasturlarni berilgan huquqlar doirasida tahrirlaydi. Bir OTMda profil egasi, dastur muharriri, yangiliklar muharriri yoki tahlilni faqat ko‘ruvchi kabi bir nechta rol bo‘lishi mumkin.

Moderator

Vakillar arizalari, yangi sahifalar, muhim maydonlar tahrirlari, shikoyatlar va manbalar bilan tafovutlarni tekshiradi.

Administrator

OTMlar reyestri, foydalanuvchilar, rollar, e’lon qilish qoidalari, ma’lumotnomalar, integratsiyalar, harakatlar jurnali va zaxiradan tiklashni boshqaradi. Administrator kirishi ko‘p omilli autentifikatsiya bilan himoyalanishi kerak.

4. Ma’lumotnoma tuzilishi

OTM sahifasi

• Uch tildagi rasmiy va qisqa nom;
• muassasa maqomi va mulkchilik shakli;
• rasmiy reyestr identifikatori, manbaga havolali litsenziya yoki akkreditatsiya;
• manzillar, kampuslar, koordinatalar va rasmiy aloqalar;
• rasmiy sayt va tekshirilgan ijtimoiy tarmoq kanallari;
• tavsif, ixtisoslashuv, infratuzilma va foydalanish imkoniyati;
• yotoqxona, talabalarni qo‘llab-quvvatlash va xalqaro imkoniyatlar;
• huquq egasi ko‘rsatilgan foto va videolar;
• ta’lim dasturlari;
• ochiq eshiklar kunlari, yangiliklar va e’lonlar;
• ko‘rsatilishiga rozilik bergan tasdiqlangan vakillar;
• oxirgi tekshirish sanasi va o‘zgarishlar tarixi.

Dastur sahifasi

• OTM, fakultet, kampus va yo‘nalish;
• ta’lim bosqichi va beriladigan malaka;
• o‘qish shakli, davomiyligi va tillari;
• o‘quv yili bo‘yicha kontrakt summasi va valyutasi;
• grantlar, stipendiyalar va imtiyozlar;
• rasmiy e’lon qilingan o‘rinlar soni;
• talablar, imtihonlar va zarur hujjatlar;
• qabul muddatlari va o‘qish boshlanish sanasi;
• akkreditatsiya va ma’lumot manbasi;
• rasmiy ariza topshirish manzili;
• har bir o‘zgaruvchan blokning tekshirilgan sanasi.

Ishonchli manbada yo‘q qiymatlar «e’lon qilinmagan» yoki «tasdiqlash talab etiladi» deb ko‘rsatiladi. Ular taxmin bilan to‘ldirilmaydi.

5. Vakil vakolatini tasdiqlash

Faqat elektron pochta manziliga qarab huquq berish o‘rniga ko‘p bosqichli tekshiruv taklif etiladi.

1. Foydalanuvchi ro‘yxatdan o‘tadi, email va telefonini tasdiqlaydi hamda ikkinchi autentifikatsiya omilini yoqadi.
2. OTMni tanlab, lavozimi, ish aloqalari va so‘ralgan huquqlarini ko‘rsatadi.
3. Email domeni OTMga tegishliligi tekshiriladi. Mos kelishi arizani mustahkamlaydi, lekin tekshiruvni tugatmaydi.
4. Rasmiy xat, ishonchnoma yoki mas’ul rahbar yoxud bo‘linma tasdig‘i ilova qilinadi. Fayl faqat vakolatli administratorga ochiq bo‘ladi.
5. Moderator muassasani reyestr bilan, domen va aloqalarni rasmiy sayt bilan solishtiradi. Vakolatni arizadan olinmagan mustaqil rasmiy aloqa orqali — e’lon qilingan umumiy telefonga qo‘ng‘iroq yoki rasmiy manzilga xat bilan tekshiradi.
6. Qaror va uning asosi jurnalga yoziladi. Tasdiqlangan hisob aniq OTMga bog‘lanadi va zarur eng kam huquqlarni oladi.
7. OTM asosiy profil egasini belgilaydi. Bu rolni boshqa shaxsga berish qayta tekshiruvni talab qiladi.
8. Vakolatlar davriy, masalan yiliga bir marta, shuningdek domen yoki lavozim o‘zgarsa yoxud uzoq vaqt faoliyat bo‘lmasa qayta tasdiqlanadi. Administrator kirishni darhol to‘xtatishi mumkin.

Filiallar va alohida yuridik shaxslar bilan bog‘lanish aniq belgilanadi. Bitta vakil butun muassasalar guruhiga avtomatik huquq olmaydi.

6. Tahrirlash va e’lon qilish

Ko‘zda tutilgan jarayon: qoralama → tekshiruvda → e’lon qilindi / rad etildi → arxiv.

Dastlab vakillarning barcha tahrirlarini moderatsiyadan o‘tkazish ma’qul. Ishonchli tarix yig‘ilgach, tavsif, fotosuratlar, tadbirlar va umumiy aloqalar kabi past xavfli maydonlarni bevosita e’lon qilishga ruxsat berish mumkin. Narx, qabul muddati, talablar, litsenziya, maqom va rasmiy identifikatorlar tekshiruvdan yoki avtomatik manba solishtiruvidan o‘tishda davom etadi.

Har versiya uchun muallif va tashkilot, vaqt va o‘zgargan maydonlar, muharrir izohi, manba va tekshirish sanasi, moderator qarori va rad etish sababi, tez qaytarish uchun oldingi e’lon qilingan versiya saqlanadi.

Ommaviy belgilar OTM tasdiqlanganini, vakil yangilaganini, tahririyat tekshirganini, rasmiy reyestrdan olinganini yoki ma’lumot eskirganini ajratishi kerak. Vakil shaxsi va vakolatining tasdig‘i ta’lim sifati bahosi emas.

7. Administrator paneli

Alohida yopiq panel quyidagilarni qamrab olishi kerak:

• Yangi arizalar, kutilayotgan tahrirlar, shikoyatlar va eskirgan ma’lumotlar;
• OTM, filial, dastur va rasmiy identifikatorlar reyestri;
• vakilning F.I.Sh., lavozimi, ish aloqalari, biriktirilgan OTMlari, huquqlari, tekshiruv hujjatlari va vakolat muddatlari;
• eski va yangi versiyani solishtiruvchi moderatsiya navbati;
• rollar va alohida ruxsatlar;
• kirishlar, tahrirlar, qarorlar va ma’muriy harakatlar jurnali;
• manbalar nazorati va dolzarblik eslatmalari;
• filtr ma’lumotnomalari va tarjima sifati;
• tuzatish so‘rovlari va vakillar orasidagi nizolar;
• integratsiyalar, zaxira nusxalar va texnik tekshiruvlar holati.

Aloqalar, muassasa identifikatorlari va kirish ma’lumotlari himoyalangan bazada saqlanib, faqat tegishli huquqli administratorlarga ko‘rsatiladi. Parollar faqat mustahkam xesh shaklida saqlanadi. Servis kalitlari lokal muhit sozlamalarida, hostingda esa maxfiy ma’lumotlar omborida bo‘ladi. Panelda kalitning maqsadi, egasi, muddati va oxirgi belgilarigina ko‘rsatiladi. OWASP maxfiy ma’lumotlarni boshqarish tavsiyalari.

8. OTMlar professional tarmog‘i

Ishonchli ma’lumotnoma yaratilgach, tasdiqlangan yangiliklar va ochiq eshiklar kunlari, obunalar, ommaviy savollar va rasmiy javoblar, qo‘shma dasturlar va akademik mobillik, fakultet va laboratoriya sahifalari, qabul taqvimi va eslatmalar, amaliyotlar va talabalar tadbirlari, vakillar uchun shaxsni oshkor qilmaydigan qiziqish statistikasi qo‘shilishi mumkin.

Shaxsiy xabarlarni keyinga qoldirish ma’qul: ular spam, firibgarlik va nomaqbul aloqalardan kuchliroq himoya talab qiladi. Dastlab moderatsiyali ommaviy savollar va rasmiy aloqa shakllari xavfsizroq.

9. Xalqaro tajribadan olinadigan yechimlar

1. Markaziy tekshiruv bilan OTMning o‘z ma’lumotini yuritishi. Hochschulkompass davlat va tan olingan OTMlar ma’lumotini e’lon qiladi, uni muassasa xodimlari yangilaydi: xizmat haqida, kiritish mezonlari.
2. Mazmunli muassasa profili. UCAS media, kampus hayoti va yordam haqidagi ma’lumotlarni dasturlar bilan bog‘laydi: UCAS Provider Pages.
3. Aynan dasturlarni taqqoslash. Discover Uni ko‘rsatkich davri, tanlanma hajmi va cheklovlarini ochiq tushuntiradi: taqqoslash qo‘llanmasi.
4. Manbalarni ajratish. Muassasa bergan ma’lumot, rasmiy statistika va tadqiqot natijalarining kelib chiqishi aniq bo‘lishi kerak: Discover Uni ma’lumotlari, OTMlar uchun.
5. Tahrirlar tarixi. MediaWiki muallif va vaqtni saqlaydi, versiyalarni solishtirish va qaytarish imkonini beradi: versiyalar modeli. Bu loyihada rasmiy maydonlarga qat’iyroq huquqlar kerak.
6. Har fakt yonida dalil. Manba, amal qilish davri, oxirgi tekshiruv va tasdiqlash turi ko‘rsatiladi.
7. Dolzarblik nazorati. Keyingi o‘quv yili narxlari, muddatlari va dasturlarini tasdiqlash eslatiladi, eskirgan ma’lumot avtomatik belgilanadi.
8. Import va eksport. Jadval yuklash, keyinroq API takroriy qo‘l mehnatini kamaytiradi.
9. Umumiy xarajat hisoblagichi. Kontrakt bilan birga e’lon qilingan yotoqxona, transport va boshqa xarajatlar sana va manba bilan ko‘rsatilishi mumkin.
10. Natijalar betarafligi. Kelajakda pulli targ‘ibot paydo bo‘lsa, aniq belgilanishi va tabiiy qidiruv tartibiga yashirin ta’sir qilmasligi kerak.

Talaba sharhlari va reytinglari o‘qishni tasdiqlash, moderatsiya hamda hisoblash metodikasi bo‘lgach qo‘shiladi. Ungacha soxta aniqlikdagi ballar o‘rniga tekshiriladigan faktlar va rasmiy ko‘rsatkichlar beriladi.

10. Texnik va hosting modeli

Ishlab chiqish lokal olib borilishi mumkin. Ko‘chiriladigan arxitektura sifatida sayt va kabinetlar uchun Next.js va TypeScript, server va boshqaruv uchun Django hamda Django REST Framework, baza uchun PostgreSQL, hujjat va media uchun obyektli saqlash, ru, uz, en lokalizatsiya fayllari va bir xil ishga tushirish uchun Docker Compose taklif etilgan.

Hosting almashganda baza, saqlash, pochta, xarita va domen sozlamalari o‘zgaradi; dastur kodi va ma’lumot tuzilishi saqlanadi. Standart PostgreSQL, S3-mos saqlash va koddan tashqaridagi konfiguratsiya provayderga qaramlikni kamaytiradi.

Lokal sinovlarda haqiqiy pasportlar, ishonchnomalar va aloqalar o‘rniga sun’iy yozuvlar ishlatiladi. Haqiqiy vakil hujjatlari himoyalangan server, shifrlash, kirish nazorati, zaxiralash va saqlash siyosati tayyor bo‘lgach yuklanadi.

11. Taklif etilgan bosqichlar

1. Ma’lumotnoma asosi: ma’lumot modeli, OTMni kiritish mezonlari, rasmiy manbalar, tillar va sahifa tuzilishi; qidiruv, filtrlar, xarita, taqqoslash va dolzarblik belgilarini yaratish.
2. Hisoblar va kabinetlar: abituriyent, vakil va administrator rollari, vakolat arizalari, OTM kabineti, versiyalar va moderatsiya.
3. Hamkorlik: saralanganlar, obunalar, tadbirlar, ommaviy savollar, rasmiy javoblar va muddat eslatmalari.
4. Integratsiya va tahlil: rasmiy manbalar, jadval va API importi, OTM tahlili va abituriyentlar uchun shaxssiz ko‘rsatkichlar.

12. Belgilanishi kerak bo‘lgan qarorlar

Kiritiladigan muassasalar va asosiy reyestr, moderatsiya qoidalari, maqbul hujjatlar va saqlash muddati, o‘zbekcha tarjima uchun mas’ul tomon, foydalanuvchi matnida lotin yoki kirill yozuvi, zarur abituriyent ma’lumotlari, ruxsat etilgan xabarnoma kanallari, dastlabki funksiyalar, shaxsiy ma’lumotlar operatori va e’lon qilish qoidalari uchun javobgar tomon belgilanadi.

Konsepsiya maqsadli mahsulotni tavsiflaydi. U hech bir OTM haqidagi faktni tasdiqlamaydi. Ma’lumotlar kelishilgan rasmiy manbalar bo‘yicha alohida to‘ldirilishi kerak.

13. Ommaviy «Loyiha haqida» bo‘limi

Hamkorlar joriy konsepsiyani bosh menyu orqali uchala tilda ko‘ra olishi kerak. Asl Markdown fayli ruscha sahifaning yagona manbasidir. Ommaviy sahifada maqsad, ishonchlilik tamoyillari, ishtirokchilar rollari, vakillarni tasdiqlash, moderatsiya va rivojlanish bosqichlari beriladi. Ichki manzillar, shaxsiy ma’lumotlar, tekshiruv hujjatlari, maxfiy kalitlar, infratuzilma rekvizitlari yoki himoyani chetlab o‘tish ko‘rsatmalari e’lon qilinmaydi.

Yangilanish keyingi sayt yig‘ilishida yoki boshqariladigan e’lon qilish orqali chiqadi. Tarjimalar holati va asl nusxa bilan sinxronlash sanasi ko‘rsatilgan alohida versiyalardir.

14. AI Inspektori

Inspektor ichki ishlab chiqish vositasidir. U loyihaning ixcham indeksini yaratib, AI yordamchisiga barcha kodni qayta o‘qimasdan kerakli kod va hujjatlarni topishga yordam beradi. U rejalashtirilgan tarjimon yordamchisidan alohida bo‘lib, OTM haqidagi faktlarning to‘g‘riligini belgilamaydi. Ommaviy izohni o‘qish.